Kruszwica.tk
Panorama miasta
Panorama
Kruszwicy
Wirtualny spacer po Kolegiacie
Google StreetView
Przejazdem przez Kruszwicę
Wirtualny spacer po Kruszwicy
Wodowskaz
31.03.2017r.

Aktualnie online
Gości online: 1

Użytkowników online: 0

Łącznie użytkowników: 266
Najnowszy użytkownik: Sigma
Polecamy te strony!:









Korzenie.org:


Historia topka.pl

Facebook
NK.pl
Najczęściej czytane





















_________________
Lista wszystkich artykułów
Kruszwickie witryny
OSP w Kruszwicy


Gmina Kruszwica


WOPR


Nadgoplański Park Tysiąclecia


Klub Wioślarski ''Gopło''


PTTK


Klub Żeglarski ''Popiel''


Centrum Kultury i Sportu ''Ziemowit''


Biblioteka w Kruszwicy


Starsi bracia w wierze czyli Żydzi w Kruszwicy.
W początkach XVII w. w Kruszwicy mieszkał starozakonny rzeźnik. Żydzi pojawili się w mieście dopiero około 1810-1811 r. W 1812 r. było ich 11. W kolejnych latach żydowska społeczność powoli się rozrastała. Najprawdopodobniej, w końcu lat dwudziestych lub początkach trzydziestych XIX w., powstała samodzielna gmina. Jej statut zatwierdzono 13 kwietnia 1834 r. Do tego czasu społeczność żydowska w Kruszwicy należała do gminy żydowskiej w Inowrocławiu. Względy finansowe spowodowały, że władze gminy kruszwickiej zwróciły się w 1839 r. do gminy w Inowrocławiu, z wnioskiem o ponowne przyłączenie. Sprawa nie została jednak sfinalizowana. Gmina w 1858 r. liczyła 194 osoby, w 1907 – 91. W jej granicach znajdowało się poza Kruszwicą dziewięć okolicznych wsi wójtostw Kruszwica i Chełmce. W 1858 r. w Kruszwicy wybudowano synagogę. Lekcje religii w szkole religijnej prowadził kantor Marcus Caro (w 1907 r. – 5 uczniów). Na przełomie XIX i XX w. gminą kierowali: H. Cohn, A. Michćli, dr Aronsfeld[1.1]. Po 1920 r. większość mieszkańców wyjechała do Niemiec. Kruszwiccy Żydzi parali się głównie kupiectwem. W 1939 r. handlem zajmowali się: Fiszel Engel, Jochna Feldmann, Nastka Feldmann, Mojżesz Grojnowski, Szlamowicz, M. Paździerski, Salo Pieterkowski, Sajda Radziejewska. W 1921 r. gmina liczyła 25 osób, w 1923 - 22, w 1925 - 35, w 1932 – 19. Gminą od maja 1920 r., kierowali: dr Heimenn Aronsfeld (przewodniczący, pełnił także funkcję rabina), Emil Seelig, Cćzar Freudenthal, zastępcy: Eliasz Witkowski, Salo Pieterkowski. Z tego składu w 1923 r. pozostali w zarządzie: H. Aronsfeld i S. Pieterkowski. Przewodniczący gminy w 1923 r. wyjechał do Niemiec. Aby zapewnić pozostałym członkom możliwość korzystania z instytucji gminnych i uchronić jej majątek przed przejęciem przez skarb państwa, zarząd zawarł z przedstawicielami gminy inowrocławskiej L. Levy, Baruchem Wienerem akt dzierżawy (obowiązujący do 1 lipca 1948 roku) synagogi, domu mieszkalnego i cmentarza. W 1932 roku rozwiązano ją i włączono w skład gminy żydowskiej w Inowrocławiu. Po ograniczeniu autonomii gmina zaczęła pogrążać się w chaosie finansowym i administracyjnym. Nie pracował żaden urzędnik gminny, religii indywidualnie nauczali rodzice. Symbolem upadku było zrzeczenie się przewodniczenia gminie przez S. Pieterkowskiego, który przekazał obowiązki 30 lipca 1925 r. Bercie Unger. W latach 1924 - 1929 prowadzono gospodarką pozabudżetową. Członkowie gminy wszelkie koszty pokrywali z dobrowolnych składek. Od 1928 r. zaczęły odżywać tendencje do usamodzielnienia się gminy i wyłonienia nowego zarządu. Znaleźli się w nim: Joel Dawid Rachwalski (wyprowadził się, zastąpił go jako przewodniczący S. Pieterkowski), Chil Majer Paździerski, Louis Myrants, zastępcy: Maurycy Wilczyński, Menachem Feldman. Komisarzem Gminy Żydowskiej 15 marca 1932 r. został burmistrz Kruszwicy. Przygotował, ostatnie przed włączeniem do gminy w Inowrocławiu, wybory do zarządu gminy, które przeprowadzono w dniu 12 października 1932 r. Wybrano: Chila Majera Paździerskiego (przewodniczący), Moszka Feldmana, Jeszue Feldmana. Obsługę religijną w latach 30. zapewniali przyjeżdżający z Inowrocławia kantor i rzezak Szlingenbaum, rabini: Jakub Kohn (do 1933) i Stanisław Simon (od 1935). Majątek gminy tworzyły: synagoga z przyległymi przybudówkami (ul. Poznańska 4). Jej wartość w 1930 roku szacowano na 5 000 zł a wyposażenie na 300 zł. W sąsiedztwie synagogi znajdował się dom mieszkalny gdzie mieścił się dom modlitw (ul. Poznańska 18) o wartości 10 000 zł. Przy ul. Fabrycznej umiejscowiony był cmentarz o powierzchni 1,5 morga z przyległym ogrodem (600 zł). W grudniu 1937 r. miały miejsce przypadki bojkotu żydowskich firm

W 1939 roku większość Żydów uciekła przed wkroczeniem wojsk niemieckich. W okolicach Kruszwicy znalazła się we wrześniu, październiku i listopadzie 1939 r. grupa Żydów m.in. z Inowrocławia i być może pojedynczy miejscowi Żydzi. Zostali wymordowani w pobliskich Łagiewnikach, Przedbojewicach i Różniatach. Synagogę kruszwicką zburzono na przełomie 1939 i 1940 roku

Źródło tekstu: http://www.sztetl.org.pl/pl/article/kruszwica/5,historia/


Co pozostało w Kruszwicy po Żydach? Miejsce, w którym istniała synagoga (zburzona na przełomie 1939-1940 roku przez Niemców)


Kliknij na obrazek, aby powiększyć







i dom modlitw na ulicy Poznańskiej.






Pomieszczenia sklepowe, w których żydowscy kupcy prowadzili działalność handlową. Kamienica z przybudówkami na ulicy Kościuszki dawny Hotel pod Mysią Wieżą, gdzie w okresie okupacji Niemcy zorganizowali obóz pracy dla Żydów.



FOT. GALERIA SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 W KRUSZWICY NA Portalu NK



Cmentarz Kirkut został zlikwidowany w 1960 roku. Na jego terenie wybudowano punkt odbioru i składowania buraków przez cukrownię.









Podobno w czasie prac ziemnych zdarzało się, że wydobywano szczątki zmarłych. Co się z nimi stało nie wiadomo. Co się stało z macewami (Kamiennymi tablicami)z cmentarza? Podobno użyto ich do budowy nowo powstałych okolicznych domów jednorodzinnych. Od tego czasu na długie lata przyjęła się potoczna nazwa tego miejsca "Żyd" (Waga "Żyd" Plac "Żyd"). Dzisiaj nazwa Żyd jako miejsca powoli zanika i aktualnie w tym miejscu znajduje się punkt załadunku cukru.




ZDJĘCIE Z KOŃCA XX WIEKU





W Kruszwicy mieszkało niewielu żydów i ich życie jako zamkniętej społeczności zwłaszcza w dwudziestoleciu międzywojennym pomijając fakt ekonomiczny nie było lekkie. Organizacje narodowo prawicowe, których nie brakowało również w Kruszwicy dążyły do usunięcia narodu wybranego z terenu Polski. W lokalnej prasie piętnowano Polaków, którzy np. sprzedali lub wynajmowali mieszkania oraz prowadzili interesy z Żydami. Propagowano hasła "Swój idzie do swojego po swoje" i "Żydzi na Madagaskar". Niemcom po zajęciu polski w 1939 roku Madagaskar nie wystarczył i w 1941 roku podjęto decyzję o ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej "mordując ich na skalę przemysłową" w niemieckich obozach zagłady. Czy ktoś z kruszwickich żydów ocalał z tego pogromu nie wiadomo. Dzisiaj nie ma w Kruszwicy "braci starszych w wierze" pozostaje nam jedynie pamięć o tych, którzy kiedyś byli również mieszkańcami naszej Kruszwicy.
Komentarze
#1 | Janusz z Daleka dnia marca 26 2013 09:49:58
Czy obozy dla Żydów, urządzone i prowadzone w Kruszwicy i powiecie inowrocławskim przez Niemców w okresie okupacji, zostały gdzieś opisane?
#2 | Jano dnia marca 26 2013 15:45:35
Dodaj komentarz
Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.
Oceny
Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartość strony
Zaloguj się lub zarejestruj, żeby móc zagłosować.

Brak ocen. Może czas dodać swoją?
Logowanie
Nazwa użytkownika

Hasło



Nie masz jeszcze konta?
Zarejestruj się

Nie możesz się zalogować?
Poproś o nowe hasło
Tłumacz strony
Kruszwica i jej mieszkańcy na starej fotografii
Słynni Kruszwiczanie i osoby związane z Kruszwicą
Czasy, Ludzie, Wydarzenia widziane obiektywem kamery


Kruszwica i okolice na falach eteru.


Kościoły
Parafia p.w. św. Teresy od Dzieciątka Jezus


Parafia p.w. św. Piotra i Pawła



Szkoły i Przedszkola
Przedszkole Samorządowe nr 1 „Nad Gopłem”



Przedszkole Samorządowe Nr 3 im. Ewy Lewańskiej



Szkoła Podstawowa nr 1 im. Jana Kasprowicza



Szkoła Podstawowa nr 2 im. Tysiąclecia Państwa Polskiego



Gimnazjum nr 1 im. Mikołaja Kopernika



Gimnazjum nr 2 im. Polskiego Czerwonego Krzyża



Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego



ZSP im. Kazimierza Wielkiego



ZSP w Kobylnikach



Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy