Zmieniliśmy Regulamin oraz Politykę Prywatności.
Przeczytaj dostosowaną do zmian w prawie ochrony danych osobowych treść Regulaminu oraz Polityki Prywatności.
Monitorujemy anonimowo aktywność na stronie, korzystamy z cookies.
Jeśli nie zmienisz ustawień przeglądarki pliki cookie będą zapisywane na Twoim urządzeniu. Akceptuje
Kruszwica.tk
Zdjęcia 360°
Panorama miasta
Panorama
Kruszwicy
Wirtualny spacer po Kolegiacie
Google StreetView
Przejazdem przez Kruszwicę
Wirtualny spacer po Kruszwicy
Wodowskaz
4.02.2018r.

Aktualnie online
Gości online: 1

Użytkowników online: 0

Łącznie użytkowników: 276
Najnowszy użytkownik: smart
Polecamy te strony!:













Korzenie.org:


Historia topka.pl

Facebook
NK.pl
Najczęściej czytane





















_________________
Lista wszystkich artykułów
Kruszwickie witryny
OSP w Kruszwicy


Gmina Kruszwica


WOPR


Nadgoplański Park Tysiąclecia


Klub Wioślarski ''Gopło''


PTTK


Klub Żeglarski ''Popiel''


Centrum Kultury i Sportu ''Ziemowit''


Biblioteka w Kruszwicy


Kruszwicka Kolejka Dojazdowa - "wojenna" linia Cukrowni Kruszwica.
Kliknij na obrazek, aby powiększyć



Kolejka wąskotorowa Cukrowni "Kruszwica" w swojej 122 letniej historii posiada mało znane fakty. Pierwszy z nich to służba w wojskach kolejowych kajzerowskich Niemiec 1914-1915, drugi to że przez pewien czas zapewniała regularne połączenia pasażerskie najpierw w latach I WŚ, a później na krótko w odrodzonej Polsce. Rozbudowane linie kolejek wąskotorowych kujawskich cukrowni docierających swoim zasięgiem do granicy tzw. Kongresówki czyli zaboru rosyjskiego stanowiły doskonałe zaplecze dla realizacji planu strategicznego wykorzystania kolejek do celów wojskowych w przyszłej wojnie przez stronę niemiecką. Po ataku na wojska rosyjskie na zdobytych terenach miały powstawać torowiska, które miały służyć dostarczaniu żołnierzy i materiałów wojennych na pierwszą linię frontu. W 1913 roku w nadgranicznych Jerzycach dokąd doprowadzono tory kolejki Cukrowni Kruszwica wojska kolejowe (Heersfeldbahnen) wybudowały magazyn, w którym zgromadzono duże ilości szyn, podkładów oraz osprzętu potrzebnego do budowy torowisk. Wszystko to miało czekać na wybuch wojny. Nie czekano na nią długo 1 sierpnia 1914 roku cały tabor kolejowy Cukrowni Kruszwica został przejęty przez wojsko.



Parowozy Cukrowni Kruszwica w całości obsługiwał personel wojskowy fot. ze zbiorów Bogdana Pokropińskiego



Do Kruszwicy sprowadzono dodatkowo 10 parowozów wojskowych, 20 wagonów sanitarnych oraz otwarte wagony o dużej ładowności.




Jeden ze zbudowanych parowozów wojskowych w 1914 firmy "Orenstein i Koppel" w Berlinie na rozmiar toru 716mm Fot. ze zbiorów H. Pochadt(Berlin)



W tym też czasie na terenie cukrowni zakończono budowę lokomotywowni o 8 torach oraz warsztaty naprawcze. Miało to stanowić bazę dla obsługi wojskowego taboru.



Wybudowana w 1914 roku lokomotywownia służyła w Cukrowni Kruszwica do końca istnienia wąskiego toru w 2003 roku. Zdjęcie pochodzi z Kroniki Cukrowni Kruszwica



Po wybuchu wojny w rejonie Jerzyc na pasie granicznym do listopada 1914 prowadzono działanie pozycyjne ograniczające się do wymiany ognia. Na front dowożono żołnierzy i zaopatrzenie z powrotem zabierając rannych. Ofensywa wojsk niemieckich z kierunku Jerzyc na tereny tzw. Kongresówki ruszyła z początkiem listopada 1914 roku. Z tego okresu na kruszwickim cmentarzu pochodzi zbiorowa mogiła rannych żołnierzy niemieckich ewakuowanych kolejką i zmarłych w szpitalu zorganizowanym na początku wojny w budynku dawnej Szkoły Podstawowej Nr 1 (dzisiejsze Liceum)







Rosjanie nie wytrzymali uderzenia wycofali się na wschód. Na zdobytym terenie wojska kolejowe natychmiast przedłużyły torowisko Cukrowni Kruszwica wydłużając jej linie do Piotrkowa Kujawskiego, Sompolna, Koła aż do Dąbia Kolskiego. Budowę całej 66 km linii przeprowadzono w ekspresowym tempie od 12 listopada do 14 grudnia. Dziennie układano ponad 2 km torowiska do budowy, którego zapędzano okoliczną ludność mieszkającą przy powstającej linii. Ponieważ większość taboru stanowiły parowozy tzw. tendrzaki (bez doczepianego tendra miały mały zasięg)




Jeden z pierwszych parowozów użytkowanych przez Cukrownię Kruszwica tendrzak firmy Krauss/M z Monachium. Zdjęcie wykonano prawdopodobnie ok. 1923 roku przed przebudową sprzęgu z dwóch zderzaków na jeden centralny.




co 10 km pobudowano studnie do zaopatrywania parowozów w wodę. Gdy latem 1915 roku nowa ofensywa niemiecka odepchnęła wojska rosyjskie jeszcze dalej na wschód wojska kolejowe opuściły Cukrownię zabierając swoje parowozy i wagony do nowej bazy bliżej frontu.Pozostawiono 6 wagonów sanitarnych. Nad taborem i torowiskami kruszwickiej cukrowni przejęła sprawowanie administracja wojsk niemieckich. Miała ona zapewnić sprawny transport publiczny i wywóz płodów rolnych z terenu "Kongresówki" do Kajzerowskich Niemiec. Komunikację publiczną uruchomiono w 1916 roku zatrudniając cywilnych pracowników. Na potrzeby przewozów adoptowano 6 wagonów sanitarnych, które przebudowano na 25 osobowe wagony pasażerskie.




Wagony sanitarne



Pociągi były ogólnodostępne. Kolejka kursowała na trasie Kruszwica - Dąbie do chwili zakończenia I WŚ. W czasie Powstania Wielkopolskiego tabor pasażersko towarowy wykorzystywano do przewozu oddziałów powstańczych na linię frontu, a później demarkacyjną do chwili realizacji wprowadzania w życie postanowień Traktatu Wersalskiego. Nowo powstałe państwo polskie przejęło wybudowane w czasie wojny linie kolejek wąskotorowych przekazując je później we władanie PKP. Cukrownia Kruszwica zachowała w swoim władaniu wojenną linię do Piotrkowa Kujawskiego. Dużym problemem okazał się różny rozstaw torowisk poszczególnych cukrowni. Kolejka Cukrowni Kruszwica od chwili powstania dysponowała rozstawem 716 mm. Państwowe Kujawskie Koleje dojazdowe na polecenie Ministerstwa Kolei Żelaznych prowadziły akcje standaryzacji wszystkich sieci kolejowych . Przyjęto rozmiar 750mm, który dawał możliwość połączenia wszystkich sieci kolejek cukrowniczych dając tym samym możliwość rozwinięcia połączeń towarowo pasażerskich w całym regionie . W 1923 roku Cukrownia Kruszwica olbrzymim nakładem sił i środków przekuła cały tabor i tory na rozstaw 750 mm dodatkowo zgodnie z unifikacją przerabiając sprzęgi i zaczepy w wagonach oraz lokomotywach na jedno zderzakowe. W 1924 powołano na bazie taboru kruszwickiej cukrowni do życia Kruszwicką Kolejkę Dojazdową. Uruchomiono regularne połączenie pasażersko towarowe Kruszwica - Piotrków Kujawski o długości 26 km z 9 stacjami.







Powojenne ożywienie gospodarcze sprawiło, że utrzymanie linii było opłacalne. Wprawdzie wprowadzane coraz liczniejsze połączenia autobusowe z racji skrócenia podroży z ok 2 do 1 godziny stanowiło dużą konkurencje do kolejki funkcjonowała ona do czasu wybuchu wielkiego kryzysu gospodarczego w 1929 roku. W 1930 roku rozwiązano Zarząd Kolejki Kruszwickiej z uwagi na brak opłacalności. Nigdy więcej nie powrócono do regularnych połączeń pasażerskich. Wojenne wagony sanitarne przerobione na pasażerskie służyły cukrowni do celów socjalnych i turystycznych dla swoich pracowników oraz turystów. Przetrwały do lat 80 ubiegłego wieku. Ostatni służył za ruchomą bazę socjalną dla robotników torowych do 1989 roku. Torowisko z Piotrkowa Kujawskiego w kierunku cukrowni zlikwidowano w 2003 roku. Dziś trudno znaleźć ślady istnienia przez ponad 120 lat kolejki Cukrowni Kruszwica, a już o tym, że taka kolejka woziła regularnie pasażerów wiedzą tylko najwytrwalsi miłośnicy kolejki.




Mapa zasięgu sieci kolejowej Cukrowni Kruszwica w 1952 roku po przejęciu sieci Cukrowni Mątwy posiadała imponującą sieć ponad 300km toru. fot Bogdan Pokropiński




Artykuł poświęcono wszystkim pracownikom Cukrowni Kruszwica z wąskiego toru, Którzy służyli na nim w latach 1881- 2003.


Źródło: Bogdan Pokropiński "Kolej wąskotorowa Cukrownia Kruszwica" "Świat Kolei" 2004.09 , 2005.01 , 2005.03, 2005.05

Komentarze
#1 | Janusz z Daleka dnia maja 12 2013 07:37:19
Wasze prace bardzo mi się podobają, są coraz lepsze i dojrzalsze. Takiej wiedzy nie mieliśmy w latach szkolnych, kiedy kraj się odbudowywał po stratach wojennych i okupacyjnych. Zmiany na kolei dotyczą także i tej "dużej", czyli normalnotorowej, którą dojeżdżaliśmy do inowrocławskich szkół. Pewnie i o tym napisze ktoś artykuł, bo warto.

Pozwolę sobie na osobistą uwagę. Jak widać z tego artykułu, wszystko ma swój czas. Potem każdy przejaw aktywności przemija, kiedy pojawiają się nowe potrzeby i możliwości. Każdy z nas weteranów wie o tym coraz lepiej. Z upływem lat widzimy, jak bardzo zmieniły się rzeczy, które w młodości wydawały się nam wieczne. Owszem, są obiekty trwające przez wieki, jak nasza kolegiata, bo zawsze była potrzebna. Zmieniała się, i owszem, ale jej bryła jest prawie taka sama od wieków. Ale już zamek kruszwicki trwał krócej bo około 300-400 lat. Po szwedzkim potopie pozostały zgliszcza, a po rozbiórce przeprowadzonej przez Prusaków mamy Mysią Wieżę jako relikt świetności miasta. Dlatego, z powodu przemijania, warto dokumentować zmiany i upowszechniać wiedzę o nich, tak jak to robicie. To bardzo cenne.
#2 | Tacyt dnia czerwca 01 2013 22:34:06
Bardzo ciekawy artykuł i nigdy nie myślałem że wąsko torówka która koło mnie przechodziła kiedyś przewoziła też ludzi. Zawsze byłem przekonany że to tylko buraki były wożone, a dzięki wam dowiedziałem się czegoś więcej. Dzięki
Dodaj komentarz
Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.
Oceny
Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartość strony
Zaloguj się lub zarejestruj, żeby móc zagłosować.

Brak ocen. Może czas dodać swoją?
Logowanie
Nazwa użytkownika

Hasło



Nie masz jeszcze konta?
Zarejestruj się

Nie możesz się zalogować?
Poproś o nowe hasło
Tłumacz strony
Kruszwica i jej mieszkańcy na starej fotografii
Słynni Kruszwiczanie i osoby związane z Kruszwicą
Czasy, Ludzie, Wydarzenia widziane obiektywem kamery


Kruszwica i okolice na falach eteru.


Kościoły
Parafia p.w. św. Teresy od Dzieciątka Jezus


Parafia p.w. św. Piotra i Pawła



Szkoły i Przedszkola
Przedszkole Samorządowe nr 1 „Nad Gopłem”



Przedszkole Samorządowe Nr 3 im. Ewy Lewańskiej



Szkoła Podstawowa nr 1 im. Jana Kasprowicza



Szkoła Podstawowa nr 2 im. Tysiąclecia Państwa Polskiego



Gimnazjum nr 1 im. Mikołaja Kopernika



Gimnazjum nr 2 im. Polskiego Czerwonego Krzyża



Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego



ZSP im. Kazimierza Wielkiego



ZSP w Kobylnikach



Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy